Sinop Aynalı Kadın (Sultan Hatun) Türbesi

Hükümet Konağı’nın arka tarafında ve kuzey- doğusunda taştan yapılmış 8,20×8,20 metre ebadında bir binadır. 1571 tarihli bir mühimme defteri (divan-i hümayun toplantılarında müzakere edilen iç ve dış meselelere ait siyasi, askeri, toplumsal ve iktisadi önemli kararların kaydedildiği defterlerdir) kaydında “hisardan taşrada” deniliyor. Buradan türbenin Sinop surlan

haricinde olduğu anlaşılıyor. Sultan Hatun da denilen bu türbe halk arasında “Aynalı Hatun Türbesi” olarak bilinmektedir. Türbenin kapısı üzerinde bulunan kitabedeki “Sultan Hatun Bint-i Süleyman Paşa b. Orhan Bey” ve Ramazan 797 (1395) Haziran) ibaresine bakılırsa Sultan Hatun’un, babasının sağlığında ölen Osmanlı hükümdarı Orhan Bey’in oğlu ve Rumeli Fatihi olarak

bilinen Şehzade Süleyman’ın kızı olduğu anlaşılmaktadır. Kötürüm Bayezit ile oğlu İkinci Süleyman arasında taht kavgası çıktığı zaman Osmanlı hükümdarı 1. Murat, Süleyman lehinde müdahale etmiş ve onu büyük kardeşi merhum şehzade Süleyman’ın kızı Sultan Hatun ile de evlendirmiştir. Fakat 1560 tarihli Sultan Hatun Türbesi vakfı ile kayıtta, Sultan Hatun Süleyman Paşa’nın kızı ve Isfendiyar Bey’in annesi olarak geçmektedir. 16. Yüzyıla ait bir mühimme defteri kaydında da Sultan Hatun Isfendiyar Bey’in annesi olarak zikredilmektedir. Isfendiyar Bey, kaynaklarda Kötürüm Bayezit’in oğlu olarak geçmektedir. Isfendiyar Bey’in mezar kitabesinde açıkça “İsfendiyar Han b. Bayezit” ifadesi vardır.

Kötürüm Bayezit ve Oğlu 2. Süleyman Kimi Ile Evlendi?

Karışıklığa yol açan husus hem Bayezit’in hem de oğlu 2. Süleyman Paşa’nın Osmanlı Şehzadesi Süleyman’ın kızlanı ile evlenmeleridir. Nitekim Yılmaz Öztuna, Kötürüm Bayezit in Osmanlı Şehzadesi Süleyman Paşa’nın kızı Efenzed (Sultan) Hatun ile evlendiği ve bu kadının Aynalı Kadın Türbesi’nde medfun olduğunu kaydediyor. Bayezit’in oğlu 2. Süleyman’da Efenzed Hatun’un kız kardeşi Sultan Hatun ile evlenmiştir. Bu durumda Kötürüm Bayezit’in Sultan Hatun ile evlenmesi 1360’lı yıllarda 1. Murat’ın hükümdarlığı sırasında olmalıdır. Onun saltanatının

 

ilk yıllarında Osmanlı Padişahı 1. Murat’la münasebetleri çok dostça olduğu bilinmektedir. Dönemin kaynaklarında, Kötürüm Bayezit’in Kadı Burhaneddin’e karşı Amasya Hâkimi ve damadı Emir Ahmet’i desteklemek için oğlu İsfendiyar’la 1383-1384 tarihinde bir ordu gönderdiğinden bahsolunmaktadır. (Y. Yücel Candaroğullati Beyliği 1.70-72)

İsfendiyar Bey’in bu sıralarda en azından 18-20 yaşlarında olduğu tahmin edilmektedir. Uzunçarşılı, İsfendiyar Bey’in annesinin Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa kızı olduğunu kaydediyor.

İsfendiyar Bey’in kardeşi 2. Süleyman Paşa’nın Sultan Hatun ile evlenmesi ise 1384 tarihindedir. Kardeşi İsfendiyar Bey’in, bu sırada yaşça Süleyman’a yakın olması lazımdır.

Özetlersek, Kötürüm Bayezit ve oğlu Süleyman, Orhan Gazi’nin Rumeli fatihi olarak bilinen ve bir av sırasında attan düşerek ölen Süleyman Paşa adlı şehzadenin kızlarıyla evlenmiştir. Dolayısıyla Sultan Hatun türbesindeki iki mezar iki kız kardeşe aittir.

1530 tarihli İcmal defterde Sultan Hatun türbesi vakfına ait kayıt vardır. Türbe vakfının Sorkun Köyü’nden 2.127 akça geliri vardır.

19 Haziran 1571 (25 Muharrem 979) tarihli bir mühimme defteri kaydına göre Sultan Hatun türbesi Sinoplu gayrimüslimlerin saldırısına uğramış ve büyük bir tahribat görmüştür.

Kürekçi için toplanan azep taifesinin, Hıristiyanların kiliselerine girip bazı yerlerini bozmaları üzerine intikam almak arzusuna kapılan ve geceleyin harekete geçen 10-15 kadar Sinop Hıristiyan’ı, hisardan dışarıda bulunan Sultan Hatun türbesini bozmuştur. Kapısını parçalamışlar ve mermerlerini kırdıkları gibi türbe etrafındaki 40-50 mezarın taşlarını parçalamışlardır.

Sultan Hatun’un Türbesi Kimler Tarafından ve Neden Tahrip Edildi?

“Sinop kadısına hüküm ki, naibin Mahmud südde-i sa’adetime mektup gönderüp haliya nefs-i Sinop’ta vaki olan keferenin kiliselerine Kürekçi içün ihraç olunan azeb taifesi girüp bazı yerlerinde bozmağın zikr olunan kefereden Giregöz ve Bekinde oğlu Kerezemre ve save ve Keregez nam zimmîler ve bunlardan gayri dahi sekiz nefer zimmi gice ile gelüp hisardan taşra Isfendiyar Bey valdesi

Sultan Hatun’un türbesini bozup ve kapusin yaralayıp içinde olan mezarların mermerlerin ve bunlardan gayrı etrafta olan kırk elli miktarı mezar-ı Müslim’inin taşların pareleyüp teaddi eylediklerin bildirmeğin buyurdum ki, vusul buldukta bu hususa bizzat mukayyed olup onat vechile hak üzere teftiş ve tefahhus eyleyüp göresin bu fesadi iden kimlerdir tamam ma’lum eyledikten sonra habs idup ve ahvallerin yazup arz eyleyesin.” (Mühime 10, 71, 108)

Nitekim günümüzde de türbe içerisindeki iki taş sandukanın mezar taşlarının yarıdan fazlası kırık olup, kırık parçalar da kayıptır. Bu yüzden mezarların Süleyman Paşa’nın kızlarından hangisine ait olduğu anlaşılamamaktadır.

Sultan Hatun, Sinop’ta çeşitli eserler yaptırmıştır. O, vakıf kayıtlarına göre, Kumbaşı mevkiinde Bozacı Sultan Zaviyesi Vakfının kurucusu olduğu gibi, Başsökü nam mevzide bir mescid vakfetmiştir. Ancak o dönemde Sultan Hatun namini taşıyan birden fazla hatun olabilir. Bu sebeple Bozacı Zaviyesi Vakfı ile mescid vakfının aynı Sultan Hatun mu yaptırmıştır, bilemiyoruz.

Kaynak: Prof. Dr. Mehmet Ali Ünal Osmanlı Devrinde Sinop